"मा सि चाउ" र जिवाष्माको आरोपण

हङकङको कोलहाल युक्त काउलुन शहरलाई छिचोलेर कतै टाढा एकान्तमा तैरिएको टापुमा बरालिने मन हप्ताको सुरु देखि नै लागेको हो । शनिबार बिदाको दिन, बिहानै देखि सिमसिम वर्षा भैरहेको थियो, संगसंगै गर्मि पनि असाध्यै थियो । हङ्गकङ्ग अब्जरभेटोरीको वेबसाइटमा मौसम सम्बन्धि विवरण हेरें । न्यू टेरिटोरी क्षेत्रमा हिजै देखि वर्षा भैरहेको रहेछ । तथापि उक्त दिन हङ्गकङ्गको उत्तर पूर्वी इलाकामा पर्ने न्यू टेरिटोरीको "मा सि चाउ" टापुमा बिताउने निर्णय गरें । गुगलअर्थ, गुगलम्याप र हङ्गकङ्गका पर्यटन सम्बन्धि वेबसाइटहरुबाट उक्त ठाउंबारे जानकारी बटुलें र यात्रा सुरु गरें ।

हङ्गहोमबाट टाइपो मार्केट हुंदै साम मुन साइ भन्ने ठाउंमा पुगें । दिनको करिब १२ बजेको थियो । गर्मि सहि नसक्नु थियो । त्यहांबाट करिब १ घण्टा पैदल हिंडेपछि मात्र उक्त टापुमा पुगिने जानकारी थियो । तर पैदल यात्राको बाटो पत्ता लागेन । करिब १५ मिनेट ओहोर दोहोर गरेर बिताएं, बाटो पत्ता नलागे पछि अब फर्किनु पो पर्ला कि भनेर सोचें तर आउंदा खर्च भएको भाडाले त्यसै फर्कन दिएन :) । त्यसपछि एकजना बृद्धलाई हातले इशारा गरि सोधें -"मा सि चाउ वे ?" यहां यस्तो सोधाइमा रेस्पोन्स पाउनु असम्भवप्राय हुन्छ । तर ति बृद्धले यसो इशाराले देखाइदिए । घाम चर्कियो, छाता ओडेर अगाडी बढें । बस्ती गाउंघरको जस्तै थियो । सांघुरो बाटो, घरका आंगन आंगनै हिंड्दै अगाडी बढें । एकैछिनमा बस्ती सकियो र बाटो जंगल भित्र छिर्यो । बाटोमा कुहिएका पात पतिंगर थिए, झ्याम्म परेको अंध्यारो बाटो । बिहानसम्मको झरीले चिसो र ओसिलो पनि थियो । बाटो हेर्दा मानिसहरु त्यति हिंड्ने गरेको जस्तो देखिन्नथ्यो । गुगलअर्थमा यो क्षेत्र हेर्दा बिचको भूभाग सेताम्य देखिएको थियो, मैले सोचें त्यो कुनै बस्ती हुनुपर्छ । तर जब अगि बढ्दै गएं तब देखें त्यो सेताम्य देखिएको त मानव चिहानहरु पो रहेछन् ।

चिहानहरु, तस्विरः गुगलम्याप

चिहान देखि केटाकेटी बेला देखि नै डर लाग्थ्यो । मन ढक्क फुलेर आयो । डर संगै हिंडाइको गति पनि स्वत बढ्यो :) । होइन यो जिउंदो मान्छेले वर्षौं पहिले मरेर माटोमा बिलिन भैसकेका मानिसको चिहानसंग किन डर मान्नू हं ? तर पनि मन किन मान्थ्यो र ? डर चिहानमा होइन मेरो मष्तिस्कमा जो थियो :) । गर्मिले खलखली पसिना बगेको थियो । म तेजले हिंडिरहेको थिएं । दौडिहालेको चैं थिइन, कारण डरमा दौडिएं भने फेरी रोकिन सक्दिन, लामो यात्रा जो गर्नु थियो, बिचमै थाके के गर्नु ? अगाडी बढ्दै गर्दा एक एक गर्दै सयौं चिहानहरु पछाडी पर्दै गए, मलाई फेरी यहि बाटो कसरी फर्कने भन्ने चिन्ताले सतायो । एकान्त खोजेको बेला मान्छेको भिडले डिस्टर्व गर्छ, यहां मान्छे खोजेको बेला भने खाली चिहानहरु मात्र भेटिन्छन्, बिछट्टै सिंगारिएका चिहानहरु । चिहानमा मार्वलमा छापिएका मृतकका तस्विरहरु, त्यहां चढाइएका विविध पदार्थ, बस्त्रादि देखिपछि झन डर लाग्थ्यो । बाटो उकालो ओराले थियो । अनुहार गर्मिले बलेको थियो । करिब ३० मिनेटको हिंडाइ (कि दौडाइ?) पछि म डांडाको टुप्पोमा पुगें । खुला ठाउं, एउटा सानो विश्राम गर्ने ठाउं पनि रहेछ । विश्रामस्थलमा २ जना "जिउंदा मानिस" हरु देखें, मलाई पनि अब बांचिन्छ भन्ने लाग्यो, ठूलो राहत मिल्यो :) । म विश्राम नगरि बिस्तारै अगि बढें । बाटोभरी अंगेरी जस्तै देखिने जंगली फूलहरु ढकमक्क फूलेका थिए, म त एकाएक खुशीले फुरुंग । तस्विरहरु खिचें ।

अगाडी सानो हरियो, हातले टपक्कै टिपूं जस्तो लाग्ने टापु तैरिरहेको थियो । पछाडी पर डांडाको भित्तामा देखिने विशालकाय बुद्धको मूर्तिले शान्त हुन प्रेरित गर्दै थियो । 

अगाडी बढ्दै गएं, बिचमा फेरी मान्छेहरु भेटिएनन्, बाटो फेरी अंधेरिंदै गयो, चिहानहरु देखिन थाले, डर लाग्यो । एकैछिनमा सामुदि्रक तटमा पुगें, खुला ठाउं । अगाडी एउटा टापु थियो । म उभिएको भुभाग र उक्त टापु जोड्ने पातलो सांघुरो जमिनको धर्सो थियो । यस्तोलाई टमबलो (tombolo) भनिंदो रहेछ । उक्त टमबलो छाल उंचो हुंदा डुवानमा पर्ने रहेछ । म टमबलो बाट पारी गएं-मा चि चाउ ।

मा सि चाउ सानो, चप्पलको तलुवा आकारको छ, हङकङ जियोपार्क अफ चाइना अन्तर्गत पर्छ र विश्व सम्पदा सूचिमा समेत सूचिकृत छ । विविध प्रकारका चट्टानहरु, रक स्ट्रक्चर, जिवाश्माहरु यस क्षेत्रका विशेषता र आकर्षण हुन् । तर हङकङका अन्य पर्यटकिय क्षेत्रमा जस्तो यहां मानिसको भिड भने हुन्न, विल्कुल एकान्त र शान्त । हङकङ जियोपार्क अथोरिटिले निर्माण गरेको सानो प्रतिक्षालय र ठाउं ठाउंमा राखिएका चट्टानहरु सम्बन्धि जानकारी भएका बोर्डहरु बाहेक यहां मानव निर्मित संरचनाहरु खासै थिएनन् । म नक्सामा दिइएको गोरेटो अनुसार अगि बढें । यो बनाइएको बाटो थिएन, मानिस हिंड्दा स्वत बनेको गोरेटो मात्र । जंगल भए पनि चिहान नभएकोले डर लागेको थिएन । अं फर्कनेबेलाको डरको चिन्ता भने अवश्य थियो । गोरेटो तट तिर मोडिएर बिलायो । 

मैले कल्पना गरेअनुरुपका विशाल चट्टानी पहराहरु रहेनछन् त्यहां । त्यसैले अपेक्षाकृत आनन्द लिन सकिरहेको थिइन । आकाशमा धुम्म बादल भएकोले पानीको रंग पनि त्यति आकर्शक लागेन । तथापी सामुदि्रक तटमा बस्ता मलाई बेग्लै अनुभूति हुने गर्छ । एकै छिनको लागी "लाइफ अफ पाइ" को "पाइ" लाई आफूभित्र आरोपित गर्नु, "कास्टअवे" चलचित्रको पात्रलाई आफूमा अनुभूत गर्नुको मजा बेग्लै । एक्लिएको कल्पना गर्दा पनि खुब मजा आउने, मजा यसकारण कि यो क्षणिक र काल्पनिक हो । आफू हुर्किएको क्षेत्रभन्दा फरक जियोग्राफी भएकोले हुन सक्छ, मलाई हिमाल, समुद्र तथा विशाल सुख्खा मरुभूमि जस्ता क्षेत्रहरु साह्रै मन पर्छन् । मुस्ताङको हिमाली मरुभूमिको थोरै अनुभव भएता पनि कालाहारी जस्तो विशाल अफि्रकी मरुभूमिको अनुभव भने तस्विर र चलचित्रमै सिमित छन् । मैले फेरी कल्पना गरें, कुनै बेला कालाहारी डेजर्टमा पुगेर बुसम्यान आफूमा आरोपित गरि मरुभूमी जिवन जिएको कल्पनामा हराउनु पर्छ, केबल कल्पनामा नि फेरी । पर क्षितिजमा विशाल कार्गो पानीजहाज तैरिरहेको थियो । यस्तै जहाजमा महिनौं सम्म समुद्रमा तैरिएर यात्रा गर्नु पनि कति अनौठो होला । पर दर्जनौं संख्यामा तैरिएका रंगीचंगी सेलबोटहरु पुतलिहरु जस्तै देखिन्थे । मानिसहरु बिच बिच सम्म निर्धक्क तैरिरहेका थिए । आकाशमा मडारिएको कालो बादलको प्रवाह नगरी । मलाई भने पानी परेको खण्डमा जंगलको बाटो काट्नन मुश्किल हुने कुराले पिरोलेको थियो । आधि घण्टा भित्रमा उक्त ठाउंबाट फिर्ता हुने निर्णय गरें ।

ढुंगाहरुमा मन लगाएं । निकै अनौठा प्रकृतिका ढुंगाहरु थिए । कुनै कुनै ठाउंमा ठूला ठूला ब्याकबोन जस्तो आकारमा प्राकृतिक रुपमा कुंदिएका ढुंगाहरु थिए, जिवाष्मा जस्तो लाग्यो, तर पछि थाहा भयो त्यो जिवाष्मा नभएर एक प्रकारको स्ट्रक्चरल डिफर्मेशन रहेछ । किंक ब्याण्ड, क्वार्ज भेन जस्ता रक स्ट्रक्चरहरुको अवलोकन गरें ।

मा सि चाउ मा देखिएका केहि रक स्ट्रक्चरहरु

भुगर्वशास्त्रको विद्यार्थी नभए पनि भुगर्वशास्त्रमा रुची लाग्छ, सायद लाखौं करोडौं बर्षदेखिको ढुंगामाटो आदिको रामकाहानीहरु बुझ्न पाइने भएकोले हुनसक्छ । यस मा सि चाउ का चट्टानहरु पनि पर्मियन पिरियडका रहेछन्, झण्डै २८ करोड वर्ष पहिलेका । सम्झंदा पनि अचम्म लाग्ने, २८ करोड वर्ष अगाडिको वस्तु यो । हामीलाई केहि दशक अगाडिका आफ्ने बचपनका तस्विरहरु देख्दा कति अनौठो लाग्छ । यो पथ्थरले २८ करोड वर्षको इतिहास रचिसकेको छ । 

फेरी एकाएक मलाई आफूभित्र यो निर्जीव पथ्थर आरोपित गरि करोडौं वर्षसम्म यो समुद्रतटको साक्षी भइ बसेको कल्पना गर्न मन लाग्यो । कल्पनै त हो, केलाई रोकतोक लगाउनु छ र ? म परिवर्तन रुचाउने मान्छे, बगिराख्न मनपर्छ, या त बगिरहेको हेर्न मन पर्छ, त्यो नि नभए बगिरहेको कल्पना गर्न मन पर्छ । तर पनि यसरी ढुंगो भएर जमेर बस्न पाए त कति धेरै परिवर्तनहरुको साक्षी भइंदोहो । म अहिले उभिएको जमिनमा कति धेरै पविर्तनहरु आए होलान् । यो जमिनले कुनै दिन समुद्रै पो थेगेको थियो कि ? त्यसो आफू जन्मिएर हुर्केको हिमाली भूभाग पनि कुनै बेला विशाल सागरको भुइं थियो भन्ने पनि पढेको थिएं । खैर यो पृथ्वीको निमेशको पाहुना म, के जानूं यी सब कहानीहरु ? यी चट्टानहरु नै जान्लान् सायद । 

मैले आफूभित्र आरोपित गरेको २८ करोड वर्ष अगाडिको चट्टानले एकाएक मलाई झस्कायो, जब स्पष्ट जिवाष्माहरु सहितका चट्टानहरु देखें । म जस्तै जिवहरु यी । म अहिले ढुंगो बनेर इतिहासको साक्षि बस्ने कल्पना गर्दैछु । यी जिवाष्मा बनेका जिवहरु सायद अनिच्छामै मरे, अनिच्छामै चेपिए, थिचिए र चट्टान स्वरुप भए, अझै आफ्ना केहि स्वरुपहरु भने जिवितै राख्न सफल भएका छन् । यो पनि हरेक श्वास फेर्ने प्राणीको बांच्ने इच्छाको प्रतिफल हो कि ? यिनिहरु करोडौं वर्षदेखि छालहरुसंग कुस्ती खेल्दै आफूलाई जिवन्त राख्ने प्रयास गरेका होलान् । यिनिहरुले कयौं ज्वालामुखीहरु, सुनामीहरु, कयौं यस्ता टापुहरुको पतन र उत्थानहरु देखे होलान् । अहिले टुलुटुलु मलाई हेर्दैछन् र आफ्ना केहि इतिहासहरु मौन व्याख्या गरिरहेका छन् । मेरो आगमन र भेट यिनका लागि त्यति महत्वपूर्ण नहोला, नत्र अर्को करोडौं वर्ष पछि मेरो कहानी पनि यिनले बक्दा हुन्, मजस्तै अर्को आगन्तुकलाई । अथवा म आफै अघि सोचे जस्तै फोसिलाइज्ड हुन पनि त सक्छु । तर नहुन पछि सक्छु । कतै मेरो कोषका अंशहरु वायविय भई पृथ्वीलाई हावाको वेगमा गोलचक्कर मारिरहेका पनि त हुन सक्छन् । ति मेरा वायविय कणहरु कालाहारी डेजर्टमा गइ धस्सिन सक्छन् र बुसम्यानको कहानी युक्त जिवन जिउन सक्छन् । यी जस्तै जिवाष्मा बनियो भने मलाई करोडौं वर्ष पछिका अति नुतन र विकशित मानव वा यस्तै कुनै सभ्यताका भुगर्वविदहरुले सायद हत्केलामा खेलाउलान् । त्यसबेला ति भूगर्भविदहरुले म आज मा सि चाउ मा आएर बहुलट्टी पाराले कल्पिएका कुराहरुको सिग्नेचर मेरो जिवाष्मा मा भेट्लान त ? मेरो मस्तिष्कमा उठेका विचार तरंगहरु, मेरा भोगाई, मैले यो सामुदि्रक तटमा लडेको युद्ध तिनले पढ्लान् त ? अति विकसित विज्ञानको युगका भूगर्भविदहरुले सायद पढ्लान पनि । अथवा संयोगले मेरो जिवाष्मालाई कालाहारी डेजर्टमा लगेर पो फाल्देलान् कि ? तर मेरो जिवाष्मा पो तिनले भेट्ने हुन कि हैनन् । अझ म नै पो करोडौं वर्षसम्म चाप ताप लात खाएर यी चट्टानका जिवाष्माले जस्तै आफ्नो परिचय सुरक्षित राख्न पो सक्ने हो कि होइन । नभए मेरा कणहरु कुनै प्यालियोक्लाइमेटोलोजिस्टले आइसकोर बोरिङ गर्दा भेट्ला अथवा त्यो विकशित युगको कुनै सेडिमेन्टोलोजिस्टले सेडिमेन्टका कोरहरुबाट केहि कणहरु छानेर निकाल्ला । के उसले ति कणहरुको अध्ययन गरेर मलाई चिन्ला त ? 

उफ् बिचार पनि कसरी मडारिएको । मैले यो कल्पिंदै गर्दा मेरो पैतलामुनिका अरवौं खरवौं बालुवा माटोका कणहरु, मैले प्रत्येक सेकेण्ड छातीमा हुल्दै फाल्दै गरेका हावाका अणुहरुसंग मेरो शरिरका कोषहरुका अणु परमाणुहरु संग जस्तै सदियौंको इतिहास छ । के मैले यसको हेक्का राखेको छु र ? तर हेक्का राख्ने हैसियत नभएर पनि त हुन सक्छ । हैसियत भएकोमा त यी यसरी गर्मिमा पाक्दै चिहानको डर सहेर ढुंगा खेलाउन आएकै छु नि । भयो धेरै कुरा नगरौं, स्वमनसंगको पागल वार्ता अनन्त हुन्छ, यो सब लेखेर कहां साध्य हुन्छ र ? तर यस्तो पागल वार्ता केहि समयको लागि भने खुब मनोरञ्जक हुने, त्यसैले त मैले जानी जानी मस्तिष्कमा बिचारको हुण्डरी मच्चाइदिएं :) अब पुग्यो शान्त हुनुपर्छ । 

आधि घण्टा बित्यो, म फर्किएं । बाटोमा मानिसहरु भेटिए, चिहानको त्यति डर लागेन । साम मुन साई, टाइ पो मार्केट, हङहोम, फ्याट क्वङ स्टि्रट...मेरो निवास आइपुग्यो । प्रचण्ड गर्मिले होला, टाउको फुट्ला गस्तै गरी दुख्यो । एक चक्की प्यारासिटामोल खाएर सुतें, भुसुक्कै निदाएछु । यो महंगो शहरमा छिरेदेखि निद्रा पनि खुब महंगिन थालेको थियो । महंगो निद्रा सांझैमा खर्च गर्ने मन थिएन तर पनि टाउको दुखेकाले खर्च गरिदिएं ।

✍️ नारायण धिताल  ।  जेठ ३, २०७१  ।  हङकङ  ।